Chuyện dông dài không đầu không đuôi

Tối qua tôi đi ngủ tương đối đúng giờ và ngủ khá ngon.  Thức giấc lúc 2:30 sáng nhưng chừng mười lăm phút sau ngủ lại được.  Sáng nay dậy muộn.  Tôi mở mắt thì nắng đã lên cao.  Bóng lá in vào cửa sổ thành những chùm hoa nắng nhảy múa lung linh.  Bên ngoài cửa sổ chỉ toàn hai màu, xanh lá cây và xanh da trời.  Hai màu xanh này biến dạng từ sẫm đậm đến thoáng nhạt tạo thành một bức tranh dịu mắt.

Tôi quấn mền như một con sâu nằm trong kén, lười biếng.  Tôi có cảm tưởng như mình là một đứa trẻ Home Alone không bị ai kềm kẹp, chuyện ăn ngủ không theo giờ giấc bình thường, sáng ngủ dậy không phải gấp mền, thay vì nghĩ hôm nay phải nấu món gì tôi nghĩ làm thế nào tôi có thể viết hết những điều nhảy múa trong óc tôi như những hoa nắng lung linh trên cửa sổ.  Viết, đối với tôi bao giờ cũng là một hạnh phúc, nhất là tôi không phải viết theo ý ai hay phải đắn đo tự hỏi viết như thế nào thì hay.

Tôi sống giữa những người tài giỏi và thông minh hơn tôi nên bất cứ những gì tôi làm ra tôi phải dấu nhẹm đi.  Món ăn hay viết văn hay trang điểm hay trang trí.  Lúc nào tôi cũng bị chê bai và phê phán do đó tôi không muốn cho người chung quanh biết tôi nghĩ gì làm gì.  Người viết văn cũng như ca sĩ, bao giờ cũng muốn có người nghe mình, đọc những điều mình viết.  Nhưng hễ bẩm sinh mình là loài chim biết hót thì trước sau gì cũng phải hót cho dù chẳng ai nghe.  Hễ sinh ra đời làm loại cá bay thì thế nào cũng phải bay, cho dù bay rồi rơi lên bờ, cạn nguồn sống và phải chết.  Những người trình diễn vì lời khen nếu không có tiếng vỗ tay thì họ sẽ thôi diễn.  Những người cần phải nói lên tiếng nói ứ nghẹn trong tâm hồn thì họ sẽ chờ cho có lúc nào không còn bị ai bắt mình câm nín họ sẽ nói cho thỏa lòng. 

Hôm nọ xem tin tức đâu đó thấy có một nhạc sĩ chơi violin danh tiếng ra đứng giữa nhà ga để biểu diễn một mình.  Không mấy người nhận ra tài năng của ông và ông cũng không thâu được tiền.  Chỉ có một hay hai người đủ kiến thức để nhận ra tài năng của ông và nhận ra ông là một danh cầm của thế giới.  Ông nói rằng ông không phiền là không ai biết đến ông.  Ông chỉ thấy sung sướng được chơi những bản nhạc mà ông yêu thích.  Tuy nhiên Bá Nha bao giờ cũng hạnh phúc có một Tử Kỳ.

Từ sáng đến giờ tôi lẩn thẩn với những chuyện không đầu không đuôi.  Tối qua bắt đầu gom những ghi chú để viết bài điểm sách quyển Tuyết.  Rồi thì tôi lan man đọc qua những cuộc thánh chiến, những thập tự chinh, tranh chấp của Hồi Giáo và Thiên chúa giáo, lịch sử của Thổ Nhĩ Kỳ cuối cùng vẫn chưa bắt đầu.  Bắt đầu một bài viết bao giờ cũng khó khăn.  Đáng lẽ tôi nên dùng thì giờ đi bát phố như có người đề nghị.  Tôi đã chán bát phố lắm rồi.  Tôi đã có tất cả những gì mà một người phụ nữ trung lưu thèm muốn.  Có đến độ thừa mứa và lãng phí và thấy vật chất chỉ làm cho tôi cảm thấy bị tù đày ràng buộc.  Bạn hỏi có phải tôi hạnh phúc.  Tùy theo người định nghĩa hạnh phúc.  Tôi có cái hạnh phúc của một quận chúa bị giam giữ trong luật lệ nguyên tắc.  Tôi ngồi trong lâu đài mà mơ làm một tên mục đồng cỡi con ngựa hồng rong chơi.  Tôi thèm được đến chỗ nào không còn ai biết đến mình để không ai để ý là mình già hay trẻ, xấu hay đẹp, giàu hay nghèo.  Tôi thèm một mình một ngựa (sắt) đến những nơi hoang dã chỉ có trời có biển có núi có mây.  Và phải có internet. 

Rừng Sau Nhà

1

Khách ở xa đến chơi, nhất là khách quen sống trong thành phố lớn, thường rất thích chụp ảnh rừng phía sau nhà tôi.  Đã nhiều cây cối như rừng thì rừng to hơn đi nữa cũng chỉ là rừng.  Thấy cây lá nhiều để thấm câu ca dao tạ tình, “Ngó sông sông rộng, ngó rừng rừng xa.” Hay tỏ tình, “Rừng bao nhiêu lá thương mình bấy nhiêu.”  Hay thách đố tình, “Đố ai quét sạch lá rừng để tôi van gió gió đừng rung cây.”

2

Hoa dại mọc khắp nơi, không biết là cây gì, có lẽ là một loại dâu dại hay táo dại.

3

Đây là hoa honeysuckle.  Hoa rất thơm và có vị ngọt.  Đợi cho hoa to hơn một chút nhưng chưa nở, sáng sớm ra ngắt hoa, ở cuối cuống hoa nếu vắt nhẹ sẽ tiết ra mật hoa.  Hoặc cho vào mồm, dùng lưỡi lừa vào trong cánh hoa và hút mật hoa sẽ thấy vị ngọt thanh, mát như giọt sương.  Tên việt của hoa là kim ngân nhưng tôi đặt cho nó là hoa Hương Mật dựa tựa đề bài thơ Rừng Hương mật của Vũ Hữu Định.  Người ta làm kem thoa da nhái theo mùi hương của hoa này và bán rất đắt tiền ở trong các hiệu bán đồ lót hạng sang như Victoria Secret.  Tuy nhiên mỹ phẩm hương rất nồng.  Hoa thơm sáng sớm và thơm nhất vào buổi tối.  Đi bộ buổi tối giữa ánh đom đóm lập lòe và hương của hoa thật là . . . tình tứ.

Choosing a Stone – Chọn Đá

Bài thơ của Nancy Willard cho người đọc nhìn thấy những suy nghĩ thầm kín qua hành động nhặt đá của những người trong bài thơ.  Bài thơ này trùng hợp với nhận thức của tôi khi tôi nói rằng người ta thường nhìn thấy những gì người ta biết.  Biết ở đây tôi muốn nói là nhận dạng những gì người ta đang suy tư, một ám ảnh nào đó, hay một kỷ niệm có khi thân thiết, có khi đau đớn.  Cũng như chụp ảnh vậy, chụp gì thì cũng là chụp ý nghĩ trong tâm hồn mình.  Những chọn lựa này là những chọn lựa vô thức.  Vì sao giữa bao nhiêu là đá mà người chỉ chọn viên đá này mà không chọn viên đá kia.  Giữa muôn vàn chữ nghĩa tại sao người ta viết về chuyện này mà không viết về chuyện kia? Thằng bé với sự tò mò háo hức sinh lý của thiếu niên, người đàn ông tìm cảm giác quen thuộc ẩn dụ trong hòn đá họ chọn.  Tuy nhiên thú thật tôi không hiểu cái chọn lựa của người đàn bà trong những câu cuối cùng.  Hiểu nhưng không chắc, và sợ là mình hiểu sai ần dụ của tác giả. 

Dịch nhất là dịch thơ là một hành động dại dột nếu không nói là điên rồ. Tại vì nếu dịch có giỏi thì bài thơ sẽ mất một phần hồn và nếu dở thì không ai hiểu bài thơ muốn nói gì.  Tôi không có năng khiếu về thơ, chỉ thỉnh thoảng đọc một bài, có thấy hay thì vì nó có âm điệu, hình ảnh đẹp hay hợp với tâm trạng của mình.  Còn bảo phân tích hay diễn giải thì tôi chịu chết.

Ở đây tôi xin lược dịch bài thơ theo lối tôi hiểu.  Nếu có ai chỉ chỗ sai thì mình học hỏi thêm và sửa chữa lại.  

Bản dịch bài thơ Chọn Đá

Khi thủy triều rút lui rôi, để lại đá
trên bờ cát rộng.
Thằng bé chỉ chọn những phiến đá màu đen bị chia hai bằng một đường nứt màu trắng nhuyễn như sợi tóc,
như một gói đồ quá riêng tư không thể mở ra trước mặt mọi người
Mẹ của nó chỉ thu nhặt những viên đá giống như thức ăn:
những quả trứng thật to và khoai tây bằng đá đen
và ổ bánh mì có lớp vỏ bên ngoài lạnh ngắt.

Người đàn ông này săn những viên đá trắng,
nhẵn như một quả cây không tì vết
làm cho ông có cảm giác như nó dành riêng cho bàn tay của ông.
Ông nhặt một viên đã lên, sờ dọc theo đường nứt rất nhỏ.
ném nó đi.  Người đàn bà này để dành những viên đá
sắp sửa bị tận diệt.  Mỏng như tai mèo,
chúng bóng như những đồng xu đã mòn nhẵn
để lấy hên, trong chuyến vượt thoát.

Nancy Willard sinh ngày 26 tháng Sáu năm 1936, ở Ann Arbor, Michigan.  Bà là nhà văn viết cho thiếu nhi và cũng là nhà thơ.  Năm 1982 bà được giải thưởng Newberry Medal, một giải thưởng của hội Thư Viện Phục Vụ thiếu nhi.  Bà sống ở Poughkeepsie, New York và giảng thuyết ở Đại học Vassar.  Bà tốt nghiệp ở Đại học Michigan, được giải thưởng Hopwood dành cho học sinh xuất sắc về ngành văn.  Sau đó tốt nghiệp tiến sĩ ở đại học Standford.


The tide pulls back, leaving its cargo of stones
on the broad counter of sand.
A boy takes only black stones halved with a white thread,
like a parcel too private to open.
His mother gathers stones that mimic food:
two quartz eggs and a granite potato
and a loaf of bread with a cold crust.

This man hunts the white stones,
smooth as unblemished fruit
made, he feels, for his hand alone.
He picks one up, fingers a hairline crack.
Throws it back.  This woman saves stones
on the verge of extinction.  Thin as a cat’s ear,
they shine like coins rubbed faceless
for luck, for safe crossing. 

Nancy Willard

 

Giữa Hai Vì Sao

Lấy ý từ câu thơ “em có về ăn cưới những vì sao” của Hoàng Anh Tuấn.

Tôi nghỉ làm ngày thứ Sáu và ngày thứ Hai.  Định nói là được nghỉ nhưng thật ra là bị nghỉ.  New Jersey và một số tiểu bang thiếu ngân quỹ nên bắt buộc nhân viên (có liên hệ đến chính quyền) nghỉ không ăn lương (furlough).  California bị bắt nghỉ nhiều hơn New Jersey.  Tôi bị bắt nghỉ mỗi tháng một ngày.  Tôi lấy cuối tháng Năm đầu tháng Sáu cộng thêm hai ngày cuối tuần là được nghỉ bốn ngày.  Có nghĩa là có một tuần tiền lương của tôi bị giảm xuống 40 phần trăm.  Người Mỹ họ cằn nhằn than thở thậm chí chửi bới rất nhiều.  Tôi vốn an phận biết mình chẳng là gì nên tự an ủi, không bị đói, không bị lạnh, không bị ngủ ngoài đường, nên có nghèo thêm chút đỉnh cũng không sao.  Mất ngủ vài đêm tôi như người bị kiệt sức vì thế bị nghỉ vài ngày dưỡng sức có thể đây cũng là điều đáng mừng.  Có người hỏi nghỉ bốn ngày làm gì, tôi trả lời tôi sẽ làm biếng.  Có cơ hội được làm biếng là một hạnh phúc, phải không?

Thế là sáng nay thức dậy sớm như mọi ngày.  Thay vì vội vã chạy ra khỏi cửa, tôi mở nước nóng vào bồn tắm và nằm ngâm.  Nước nguội thì mở thêm nước nóng, cho đến khi tôi chán.  Bây giờ thì pha một ly trà nóng và như một vầng trăng soi bóng trên mặt hồ tôi soi hồn tôi trên mặt computer.  Thật là một hạnh phúc.

Trời đang mưa.  Mưa từ hồi 4 giờ sáng.  Mưa nhiều nên không nghe tiếng chim chắc là dúi đầu vào cánh của nhau mà ngủ.  Cánh rừng đằng sau nhà tôi dầy và xanh những lá che khuất hết khoảng trời không chỉ nhìn thấy lúc mùa đông.  Mưa nhiều cho giếng thêm sâu nhiều nước.  Nhà tôi dùng nước giếng.  Năm mới dọn về trời hạn hán lúc nào cũng sợ là thiếu nước để dùng. Tôi thức giấc lúc 2:30 trăn trở mãi không ngủ được, lò dò lang thang trên mạng đọc báo và đọc blog.  Cám ơn có người chúc ngủ ngon và dễ thương.  Nhận ra tính mình dễ ghét thật.  Cái tật nói thẳng luôn làm người ta phật ý.  Có lẽ nên tu hành nhiều một chút tập dễ thương để có người ca rằng may mà có em.  Cái yahoo plus này có gì trục trặc mà ăn hết cái danh sách người vào blog tôi.  Mở ra không thấy ai vào liên tiếp mấy ngày.  Chắc là không ai vào thật.  Không sao, đây chỉ là những chuyện bâng quơ mình nói mình nghe.

Tôi bắt đầu viết nhật ký năm tôi chín tuổi.  Anh tôi lớn hơn tôi mười chín tuổi mới cưới vợ.  Chị dâu tôi lớn hơn tôi mười tuổi.  Thầy giáo Nguyễn Hữu Luận dạy lớp ba bảo tập viết nhật ký để có thể làm luận văn hay.  Tôi rứt mấy tờ giấy đôi chính giữa tập, gấp lại lấy kim may thành một quyển sổ nhỏ để viết nhật ký.  Có lẽ tôi là một đứa trẻ cô đơn, vì thế những vui buồn lo âu của một đứa trẻ chín tuổi tôi đều viết vào nhật ký.  Người thích đọc nhật ký của tôi là bà chị dâu của tôi.  Tôi không muốn ai biết những thầm kín riêng tư của mình nhưng bà chị dâu của tôi khôn vàng trời, tôi dấu đâu chị cũng tìm được.  Tôi không xem blog là một dạng nhật ký bởi vì không ai dám nói những gì thầm kín riêng tư.   Ngay cả một suy nghĩ thật cũng chẳng ai dám phơi bày cho dù bên kia mặt hồ ảo không ai biết mình là ai.  Blog có cái duyên của nó.  Có lẽ vì thế mà quyển Diary of Bridget Jones là quyển sách bán chạy được quay thành phim bởi vì trong cái thú nhận những ngây ngô, lỗi lầm, mơ ước, hy vọng, và thất bại của tác giả viết dưới dạng nhật ký quyến sách làm cho độc giả tìm thấy một chút con người thật, tâm hồn thật của chính mình.

Thế là tôi có hai ngày extra để làm biếng.  Nhưng không biết phải làm biếng như thế nào đây.  Tôi đã đọc xong quyển Snow của Orhan Pamuk, nhà văn đoạt giải Nobel năm 2006.  Đọc và ghi chú cẩn thận.  Tôi có thể viết một bài điểm sách tuy nhiên muốn bài điểm sách có chất lượng tôi phải đọc một vài quyển khác cũng của Pamuk thí dụ như My name is Red, The White Castle và The Black Book.  Tuy nhiên nói thật tôi không có hứng viết về tác giả này.  Tuy là ông được giải Nobel nhưng văn ông đọc rất chán.  Khó mà nói quyển Snow là tác phẩm văn học, có nhà phê bình gọi nó là political thriller (sách trinh thám có tính cách chính trị).  Tôi chỉ thấy nó là một quyển sách thuần về chính trị như hai ba nhà chính trị sa lông ngồi đó bàn cãi với nhau nó thiếu tính chất quyến rũ lôi cuốn của một thriller.  Thriller là phải hấp dẫn như quyển Da Vinci Code hay một số sách của John Grisham, Tom Clancy, v.v…  Một người bạn của tôi cũng là người Thổ Nhĩ Kỳ nói rằng bà thấy có nhiều tiểu thuyết gia người Thổ Nhĩ Kỳ viết hay hơn Pamuk.  Vì ông đã được giải Nobel, là một giải có giá trị tài chánh cao nhất và cũng quí giá nhất nếu nói về mặt phát biểu tiếng nói nhân quyền của nhân loại, không ai dám chê.  Bởi vì chê đúng thì người ta cho là minh ghen tị.  Còn chê sai thì lòi cái ngu dốt của mình.  Còn chưa hề viết quyển sách nào thì làm sao dám chê văn hào giải Nobel.  Nhưng nghĩ cho cùng, người ta không bắt buộc phải biết làm ra một chiếc xe để có thể nhận xét chiếc xe này đẹp hơn hay tốt hơn chiếc xe khác.  Dĩ nhiên cái này đẹp hơn hay tốt hơn cái khác cũng chỉ tùy theo cảm nhận của mỗi người.  Một trong những lý do truyện của Pamuk không hấp dẫn tôi là bởi vì tôi không nhìn thấy tiếng nói vận mệnh của dân tộc tôi trong đó.

Tôi đặt mua quyển The Noodle Maker nó đã đến được mấy ngày.  Alice Munro được trao giải Man Booker thế giới.  Tôi có truyện ngắn của bà.  Tôi có quyển Tân văn và Ngẫm Chuyện Nhân Sinh của nhà văn Vương Trùng Dương do chính tác giả ký tặng chưa đọc.Tôi muốn viết tạp ghi về hoa trúc đào và phù dung.  Phải chi có một vị đại ca nào đó ra lệnh hay đặt cọc viết một bài theo chủ đề gì thì chắc là tôi không phải suy nghĩ đắn đo. Làm biếng kiểu này hai ngày không thấm vào đâu.  Tôi vẫn thường ước ao được có người nuôi cơm ngày hai bữa để tôi có thể làm biếng và soi bóng mình qua mặt hồ ảo ảnh của văn chương.

Bây giờ là buổi sáng.  Những người tôi quen ở bên kia trời đang nghĩ gì làm gì?  Những người trên xe lửa đi đến cơ quan đang nghĩ gì làm gì.  Nơi tôi là buổi sáng thì ở đâu đó trên quả địa cầu hiện là bóng tối.  Tôi đang là sao Mai thì có người đang là sao hôm như trong một câu thơ mà tôi không còn nhớ tên tác giả “buổi sáng em là sao Sâm buổi chiều em là sao Thương và tôi mơ theo em suốt sáng suốt chiều”.  Hay một câu thơ khác “đang quân hoài qui nhật thị thiếp đoạn trường thì”.  Đọc thơ và nhớ đến thơ cho đời thêm thi vị chớ thật ra quân cũng chẳng hoài qui mà thiếp thì cũng chẳng có nỗi đoạn trường nào cả.  Những người đang ở bên trời đông có ai nghĩ nhớ đến những người đang ở bên trời Tây.

Cho người ở bên trời đang tối hay chưa sáng:

Chốn Hàm Dương chàng còn ngoảnh lại
Bến Tiêu Tương thiếp hãy trông sang
Cây Hàm Dương cách Tiêu Tương
Khói Tiêu Tương cách Hàm Dương mấy trùng
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy
Thấy xanh xanh những mấy hàng dâu
Hàng dâu xanh ngắt một màu
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?

Quotes

"Chúng ta đọc thơ và làm thơ bởi vì chúng ta là thành viên của nhân loại, và nhân loại thì đầy đam mê.  Y học, luật pháp, thương mại, kỹ nghệ, tất cả đều đáng cho chúng ta theo đuổi và chúng rất cần thiết để duy trì cuộc sống.  Nhưng thi ca, mỹ thuật, tình yêu là những thứ mà chúng ta sống vì nó và cho nó lẽ sống của chúng ta." – Tom Schulman

"Nhiệm vụ của nhà thơ là đặt tên cho những cái không thể đặt tên, vạch trần những điều giả trá, khởi xướng những cuộc tranh luận, sửa sang uốn nắn thế giới, và không để cho thế giới ngủ quên." – Salman Rushdie

Sống Thật

Ở đây ( New Jersey ), một ngày như mọi ngày.  Hay nói theo nhạc sĩ Việt Anh, mỗi ngày là một ngày không tên. 

Nhưng ngày hôm nay hơi khác đi một chút. 

Mỗi sáng tôi vào thành phố, đi làm bằng xe lửa.  Đi sớm về tối, phần lớn thì giờ trong ngày tôi luôn luôn bị bao vây trong bốn bức tường từ nhà đến sở, ít có dịp nhìn thấy trời xanh mây trắng.  Thiên nhiên muôn đời vẫn có mặt chung quanh; nhưng loài người hình như quá bận rộn chuyện chén cơm manh áo hay lợi danh nên chẳng ai buồn để ý đến.  Còn tôi tuy chen chúc mưu cầu chén cơm manh áo, có lẽ vì bẩm sinh hơi khùng, nên thay cho nỗi thèm khát được ngắm nhìn mây trắng trời xanh, tôi quan sát người chung quanh, đặc biệt là trên xe lửa, hôm nào tôi không ngủ quên.  Tôi muốn bắt chước các vị nhiếp ảnh viên và họa sĩ, họ chụp ảnh hay vẽ chân dung người mẫu; thay vì dùng phim ảnh hay sơn, ở đây tôi xin dùng chữ viết.  Một ngày nào đó nhìn lại may ra còn nhớ chuyện gì đã xảy ra trong đời sống hằng ngày của mình.

Con người là sản phẩm của thói quen.  Điều này khá đúng với những người thường xuyên đi xe lửa.  Ngày nào cũng thế, xe lửa vào nhà ga ngừng sau lằn mức cố định.  Người người sắp hàng lên toa xe lửa ngồi vào một chỗ cố định.  Khách đi xe lửa tự chọn chổ ngồi theo một công thức riêng, âm thầm và hình như vô thức.  Người ta chọn chổ ngồi nào tiện lợi nhất và thoải mái nhất.  Có người thích ngồi gần cửa để xuống xe nhanh hơn để còn bắt kịp một chuyến xe lửa khác đến một thành phố khác.  Có người sắp đặt để ngồi cạnh một người quen nhau trên xe lửa trở nên thân nhau và yêu nhau.  Có người thích ngồi cạnh cửa sổ để được hưởng chút xíu nắng vàng vốn hiêm hoi ở xứ nầy.  Vẫn bao nhiêu người, vẫn khuôn mặt ấy, vẫn cách ăn mặc ấy.  Những thay đổi vụn vặt mỗi ngày hình như quá ít hay quá nhỏ để có thể gây chú ý.

‎Người đi vào thành phố làm việc ăn mặc tuy khác nhau, nhưng nếu nhìn quen thì chúng ta sẽ nhận thấy họ đang mặc đồng phục.  Phái nam làm việc trong văn phòng thì mặc com lê màu sậm, áo sơ mi trắng hoặc xanh.  Trang phục của phái nữ tuy  có nhiều dạng hơn nhưng quanh đi quẩn lại cũng chỉ ngần ấy thời trang.  Họ càng theo đúng thời trang thì càng có vẻ của đồng phục. Nếu “mode” đang là micro skirt thì đi đâu cũng thấy váy mini cực ngắn.  Nếu thời trang đang thịnh hành loại quần trễ rốn thì đi đâu cũng thấy rốn phơi, thậm chí cả những cái rốn trên một vùng bụng đầy mỡ.  Buổi sáng sớm có nhiều khuôn mặt vẫn còn mệt mỏi ngái ngủ.  Mùa đông, mọi người đều mặc áo màu sậm trông giống như một đàn quạ đen di động.  Những người nói cười ong óng trên điện thoại di động nếu không phải là một cô gái mới lớn đang hớn hở vì những lời tán tỉnh thì phải là một anh da trắng sồn sồn có chừng chục người làm việc dưới quyền tha hồ cho ông xếp ra lệnh làm chuyện này chuyện kia.  Nếu người không chăm chú đọc tiểu thuyết thì người ta sẽ chăm chú gởi tin bằng điện thoại.  Nếu người ta không ngủ gục thì người ta yên lặng ngó bâng quơ.  Chắc là không ít những người tự hỏi những người kia nghĩ ngợi gì, làm gì tối hôm qua, có bao nhiêu yêu thương, và bao nhiêu buồn tủi? Tất cả mọi người đều có vẻ na ná  giống nhau như thể họ cùng là bánh mì lấy từ trong lò ra.  Những thay đổi vụn vặt màu sậm hơn hay nhạt hơn một chút vẫn không thể làm cho ổ bánh mì này khác với ổ bánh mì kia một cách rõ rệt.

Trong khi hầu như tất cả mọi người đều giống như nhau, tôi lại thấy có một người rất khác.

Thông thường người ta ít khi nhớ mặt một người có nhan sắc và càng dễ quên hơn nếu nhan sắc thuộc loại trung bình. Người ta chỉ chú ý và nhớ những người có vẻ gì đặc biệt, như một cái sẹo to trên mặt chẳng hạn.  Tôi chú ý đến một người vì người này có vẻ rất đặc biệt.  Tôi nhìn mãi nhưng không thể phân biệt được người ấy là nam hay nữ.  Có một mùa hè nào đó tôi thấy một người đi nhanh vượt qua mặt tôi rồi bước lên xe lửa.  Tôi lục tục theo sau và ngồi cùng một toa.  Từ lúc này để cho tiện viết tôi xin đặt tên cho người này là Morgan, một cái tên được người Mỹ dùng cho cả nam lẫn nữ.  Tóc Morgan màu vàng, quăn loắn xoắn từng lọn to, dài chấm vai.  Mới nhìn trông giống như kiểu tóc của những chàng ngự lâm quân thời xưa.  Ở Mỹ không thể dựa vào mức độ dài của tóc mà đoán người ta là đàn ông hay đàn bà.  Có rất nhiều phụ nữ cắt tóc thật sát thật cao, ngắn hơn tóc đàn ông.  Và có rất nhiều đàn ông để tóc thật dài, ngang vai là chuyện thường, cột lại thành đuôi gà, tết thành bím, dài chấm lưng quần, hay quấn chung quanh đầu.  Tóc dài hay tóc ngắn, người ta vẫn có thể nhận ra giới tính của họ dễ dàng.  Nhưng Morgan thì không như thế.  Luôn luôn tôi thấy Morgan mặc áo sơ mi rất rộng.  Áo sơ mi của Morgan có khi bằng vải Oxford, có khi bằng lụa rất mềm.  Morgan không đeo cà vạt như đàn ông hay chuỗi như phụ nữ.  Tôi thường thấy Morgan đeo những sợi dây quấn vào những viên đá xanh màu turquoise mà những người đàn ông da đỏ ngày xưa hay đeo và bây giờ phụ nữ cũng yêu chuộng. Áo sơ mi rộng thường được cho vào trong quần.  Tuy không đánh phấn nhưng hình như có một chút son rất nhạt trên môi.  Vì áo rộng quá nên tôi không biết chắc là Morgan có ngực hay không.  Tuy nhiên tôi cũng xin thú nhận là có nhiều người đàn ông vì quá mập nên ngực to như ngực phụ nữ.  Nếu Morgan là đàn ông thì mảnh mai quá.  Nếu là phụ nữ thì lép quá.  Chẳng những ngực lép mà mông cũng lép.

Morgan luôn ngồi một mình, không nói chuyện với ai, chẳng nhìn ai, cũng chẳng chào ai.  Có người đi xe lửa chung chỉ cho tôi biết và nói Morgan làm việc cho một hãng bảo hiểm rất lớn có cơ quan chính nằm sát bên cạnh cơ quan của tôi.  Morgan luôn mang giày thấp, không phải kiểu giày đàn bà, bước rất dài tóc bay bay.  Tướng đi của đàn ông nhưng lại phảng phất vẻ đàn bà.  Giỏ xách đựng thức ăn trưa cồng kềnh màu sắc rực rỡ đầy nữ tính.  Đàn ông đi làm dù có mang theo thức ăn trưa cũng giản dị hơn ít khi xách thức ăn đùm đề.  Có lần tôi thấy Morgan cầm chai nước ngửa mặt lên trời tu như Lệnh Hồ Xung tu rượu, tôi cho là Morgan là đàn ông.  Nhưng hai cánh tay thon dài không có bắp thịt ẻo lả như đàn bà.

Một hôm gió thổi mạnh ép sát lần áo lụa mềm và mỏng vào thân người của Morgan để lộ bộ ngực nhỏ sau lần áo nịt.  Morgan là phụ nữ.  Tôi nói điều tôi vừa khám phá với một người đồng hành và được cho biết Morgan là một người đàn ông cải giống bằng phương pháp giải phẫu và sử dụng kích thích tố nữ để phát triển bộ ngực đàn bà.

Tôi sống ở đây đã nhiều năm.  Những năm đầu ngôn ngữ bất đồng, cùng với bản tính ít nói nên tôi cô độc, dường như thế (thời còn trẻ tôi nói quá nhiều nên về già không còn gì để nói).  Lâu dần người bản xứ chấp nhận sự có mặt của tôi, nói chuyện dễ dàng hơn.  Tôi lẫn vào đám đông, như con cắc kè biến màu da lẫn vào môi trường.  Người ta dường như chấp nhận sự khác biệt về màu da và giọng nói ngoại quốc của tôi.  Nhưng xã hội có những điều quái dị lắm.  Họ chấp nhận sự khác biệt của tôi nhưng không chấp nhận sự khác biệt của Morgan.

Morgan đơn độc lắm.  Không ai muốn đến ngồi cạnh cô.  Không ai chuyện vãn với cô.  Ai cũng lảng tránh cô bởi vì cô khác biệt quá. Phái nữ không nhìn nhận cô là đàn bà.  Với họ cô vẫn là đàn ông.  Phái nam cho rằng cô không còn là đàn ông nhưng vẫn không thể xem cô đàn bà.  Tại sao cô phải trả một giá rất đắt như thế?  Ngoài chuyện trả tiền công bác sĩ và tiền thuốc uống mỗi ngày, còn một giá đắt hơn tiền là bị xã hội ruồng rẫy loại trừ cô như thế.  Có lẽ muôn đời tôi không thể nào hiểu được cái thôi thúc trong lòng của một người đàn bà mang thân xác của một người đàn ông.  Có thể Morgan không thể tiên đoán là xã hội sẽ lảng tránh mình.  Hoặc là tuy sự chấp nhận của xã hội quan trọng nhưng nếu mình được sống thật với chính con người mà định mệnh xếp đặt cho mình thì có chấp nhận cũng chẳng vui sướng gì.

Gần đây tôi có đọc quyển Catfish và Mandala của Andrew Pham (Phạm Xuân An) trong đó nhân vật có một em gái tên Chi.  Thưở nhỏ Chi thường hay bị chế nhạo vì cô không giống các thiếu nữ bình thường.  Cô dùng vải quấn bộ ngực của mình để dấu bộ ngực và mặc quần áo nam để giả làm con trai.  Chi bỏ nhà đi giang hồ về sau giải phẫu và biến thành đàn ông lấy tên Minh.  Vì không tìm thấy hạnh phúc trong cuộc đời cuối cùng Minh (Chi) tự tử.  Suốt đời tôi không thể nào tưởng tượng được cái thôi thúc trong lòng của một người mang thân xác đàn ông nhưng có tâm hồn và ước muốn là đàn bà hay ngược lại, có thân xác phụ nữ nhưng tâm hồn là phái nam.  

Tôi chưa lần nào nói chuyện với Morgan, cũng không định có ngày sẽ trò chuyện với cô.  Thỉnh thoảng xe lửa chật chỗ tôi vẫn cố tránh không ngồi cạnh Morgan dù tôi không hề có ác cảm với cô ta.  Hôm nay Morgan đến ngồi cạnh tôi, trông cô cũng đầy vẻ miễn cưỡng vì không tìm được chỗ để ngồi một mình. 

Tôi tự hỏi, nếu như tôi không có cái may mắn được là con người tự nhiên của mình, sinh ra là phái  nữ, biết và chấp nhận mình là phụ nữ, liệu tôi có dám sống cuộc đời của Morgan hay Chi (Minh) không?  Không phải ai cũng dám sống thật với chính con người của mình khi biết là sống thật với chính mình sẽ bị xã hội tẩy chay hay nguyền rủa. Tôi thầm phục sự can đảm của Morgan đã dám thay đổi để sống với con người thật của cô, cho dù xã hội chỉ tán thành cái con người cũ, mà đối với cô chắc là không thật.

Lâu đài Smithsonian

6 5 42 1
3Ảnh bên ngoài và bên trong cùng một vài triển lãm.  Ảnh thứ ba đếm từ trên xuống dưới là một đống kho tàng được để ngay giữa gian phòng rộng.  Đó là một thứ kho tàng mà chúng ta thường được nhìn thấy trong phim ảnh, loại kho tàng của cướp biển hay trong động sâu mà Aladin vào để tìm cái đèn thần.  Đây là một lâu đài được xây theo kiểu Medieval Revival, bên trong có phảng phất những nét của kiến trúc Gothic.

Thơ rằng
“Nhớ ai như nhớ quê nhà
Nhớ sông nhớ nước… cách xa nghìn trùng”

Ai đó có nhớ gì thì nhớ, chớ nói nhớ sông tui tưởng nói mỉa tui đó nghe.

Hôm nay mệt quá nên đi ngủ sớm.  Good night, World.