Nhận Xét Về Những Nhân Vật Trong Nửa Mặt Trời Vàng, Phần 3

 

Người đầu tiên tôi chắc chắn bạn sẽ yêu mến là Ugwu, chú bé nhà quê mười ba tuổi, ít học, mê tín dị đoan, ngô nghê, thần tượng hóa ông chủ và bà chủ của chú là Odenigbo và Olanna. Ugwu thông minh, ham học, được sự bảo bọc và thương yêu của hai vợ chồng Odenigbo – Olanna. Chú cũng yêu thương gia đình chủ như chính gia đình mình. Ugwu bị đẩy vào chiến trận và trưởng thành trong chiến tranh. Chimamanda Ngozi Adichie đã chăm sóc, “vun trồng” kỹ lưỡng nhân vật Ugwu. Ugwu là biểu tượng Nigeria mà Adichie đã gởi tất cả hy vọng từ một quốc gia nghèo nàn, kém phát triển về kinh tế và văn hóa sau cuộc nội chiến sẽ trưởng thành, có tiếng nói và chỗ đứng trên thế giới. Đây là nhân vật chính và quan trọng nhất trong quyển sách này; tôi nghĩ là nên để bạn đọc thưởng thức và nhận xét. 

Bạn cũng sẽ yêu mến đôi vợ chồng Odenigbo – Olanna. Đây là đại diện cho giới trí thức trẻ của Nigeria lúc bấy giờ. Odenigbo là một giảng sư ở Đại học Nsukka. Anh cùng với một nhóm giảng sư và sinh viên đã khởi đầu đòi hỏi được quyền thành lập quốc gia Biafra . Odenigbo, nhà trí thức trẻ tuổi, nhiệt tâm yêu nước, có ý chí cách mạng, có lòng nhân đạo, và là người bạn tốt của Ugwu. Có tài biện luận và yêu chủ nghĩa xã hội, tuy là nhà Toán học, anh dùng hết thì giờ của mình viết báo kêu gọi dân Nigeria đứng lên đòi quyền độc lập và cải tổ xã hội. Odenigbo yêu rất nồng nàn nhưng cũng dễ sa ngã. Mẹ mất trong chiến tranh, tài trí của anh bị thui chột cũng vì chiến tranh. Đứng về khía cạnh tình yêu và hôn nhân, Odenigbo là một thí dụ điển hình mà khi yêu, người phụ nữ đã đặt kỳ vọng vào tiềm năng của một người đàn ông để rồi sau khi kết hôn, người phụ nữ sẽ nhận ra rằng những kỳ vọng này là ảo vọng. Những điểm đáng yêu ban đầu, về sau trở thành những điều khó chịu. Ban đầu rượu brandy làm Odenigbo hứng chí, ánh mắt long lanh và dễ dàng trở thành nhà hùng biện xuất chúng, chỉ sau vài ly rượu. Về sau, nỗi buồn chiến tranh và cái chết của mẹ biến anh thành người bạc nhược tinh thần. Rượu trở thành chất độc giết chết khả năng suy nghĩ. Sự phấn đấu không còn, rượu được dùng để khuây khỏa nỗi buồn chiến tranh. Anh phụ lòng yêu thương của Olanna ít nhất là một lần. Còn lần thứ nhì tác giả cố tình nhập nhằng để độc giả muốn hiểu sao thì hiểu.

Olanna, một cô gái trẻ thuộc tầng lớp thượng lưu trong xã hội, có nhan sắc của một mỹ nhân ngư. Nhan sắc của cô chinh phục tất cả mọi người từ những người đồng nghiệp của Odenigbo như bác sĩ Patel, nhà thơ Okeoma, bác sĩ Nwala anh em họ của Okeoma. Ngay cả Richard, tuy yêu thương Kainene nhưng cũng ngã lòng trước sắc đẹp của nàng. Và cả chú bé Ugwu nhà quê cũng say mê nhan sắc của cô chủ, tuy nhiên sự say mê này mang sắc thái vừa sợ vừa phục một thần tượng. Tuy là một thiếu nữ được hấp thụ nền văn hóa Tây phương, học chương trình Anh từ lúc tiểu học, tốt nghiệp đại học ngành xã hội học ở London, Olanna được Adichie chọn làm biểu tượng của người phụ nữ Nigeria truyền thống. Một mẫu người vượng phu ích tử, yêu chồng và chăm con, nhân ái với người giúp việc, hòa hợp với láng giềng và bạn bè, vâng lời cha mẹ, chiều chuộng người chị sanh đôi của mình. Là cô gái con nhà giàu lái xe hơi riêng, được chàng công tử Hausa tên là Mohammed yêu say đắm nhưng Olanna từ chối tình yêu này để chọn yêu một anh giảng viên nghèo thích làm cách mạng. Chiến tranh khiến cuộc sống của nàng trở nên nghèo khó, thiếu thốn đến độ không có cả cháo ăn với cá khô (một món ăn của dân nghèo mà Olanna có dịp chứng kiến ở nhà láng giềng của người cậu khi Olanna đến thăm cậu). Tình yêu của Olanna và Odenigbo là một tình yêu rất bình thường. Bạn đọc sẽ nhìn thấy qua Olanna hình ảnh người mẹ và người vợ Việt Nam trong chiến tranh. Một người phải lo lắng hôm nay ăn gì, phải tìm mua thức ăn ở đâu, và nhất là làm sao chi tiêu cho hợp lý. Người đọc dễ dàng cảm thấy một tình yêu chân thật, say đắm, nồng nàn của đôi uyên ương này. Và cũng qua nhân vật Olanna, người đọc cảm nhận được nỗi sợ hãi của một người dân sống trong bom đạn hằng ngày đối diện với cái chết của người thân yêu và của chính mình. Ugwu, Odenigbo và Olanna là những nhân vật mà người đọc sẽ dễ dàng yêu mến họ. Kainene và Richard cũng đáng yêu nhưng phức tạp hơn. Cái đáng yêu của họ không dễ dàng được nhận thấy bởi vì hai nhân vật này không giống mẫu người đáng yêu truyền thống.

Còn Tiếp

 

Hoa Dogwood và mưa

2 1

Hồi thứ Bảy nghe nói mưa lại không có mưa.  Trời có nắng, ấm, đi bộ được một giờ đồng hồ.

Chúa Nhật mưa, thứ Hai mưa, hôm nay cũng mưa.

Dự báo thời tiết mai mưa, mưa cho đến hết tuần.  Tuần sau cũng mưa nhưng sẽ ấm hơn khoảng 21 độ C.

Trời lạnh, chỉ chừng 50 độ F tức là khoảng 10 độ C.  Người Mỹ họ nói April shower, May flower.  Mưa tháng Tư để cho tháng Năm hoa nở.  Họ không nói mưa dầm tháng Năm thì chuyện gì sẽ xảy ra.  Thoắt một cái rừng cây phía sau nhà đã xanh lá.  Mưa cho tươi những nụ tình xanh.  Mưa Xuân dường như vui hơn mưa Thu có lẽ bởi vì mùa xuân trời sáng sủa hơn và lá cây mọc non nhuốt.  Sáng nào cũng nghe chim hót líu lo trong rừng cây dù nước mưa lướt thướt.

Nóng một tuần mấy cây hoa anh đào rụi hết.  Nhưng những loại hoa khác mọc đầy. Azeleas bắt đầu nở những hoa màu hồng đậm (hot pink/magenta) rực rỡ.  Có một loại hoa màu hồng đậm hơn anh đào nhưng nhạt hơn azeleas nở sau hoa anh đào.  Hoa anh đào nở thật dày, từng chùm trĩu nặng.  Nhưng loại hoa này nở thưa hơn, nhìn xa có dáng vẻ thanh thoát hơn, sang trọng hơn.  Mãi về sau tôi mới biết tên hoa này là dogwood.  Nước Mỹ thật kỳ cục có những cái tên có chữ dog mà chẳng có liên hệ gì đến chó, thí dụ như hot dog và dogwood.  Dogwood có nhiều loại.  Ngoài loại hồng còn loại trắng và loại xanh lá cây.  Nhìn xa giống như một đàn bướm đáp nhẹ nhàng trên cây. Tiếng Việt gọi dogwood là sơn thù du.

Mưa thường gợi nỗi buồn, mưa như mang sầu một thứ sầu thiên thu đến cho ta, một thứ buồn mà chẳng hiểu vì sao tôi buồn, trong đó có cả cơn buồn ngủ.  Tuy đã ấm không đến nỗi phải đội mũ len nhưng vẫn còn phải mặc áo manteau và quấn khăn quàng cổ.  Mấy hôm nay tôi không đeo găng tay, lạnh đến độ hai bàn tay héo hon.  Nhớ chừng ba mươi năm về trước thấy câu hát tay em lạnh để cho tình mình ấm sao mùi quá.  Bây giờ tay có lạnh thì kiếm trà nóng uống, hai tay ấp ly trà cũng để giữ hơi ấm cho đôi bàn tay.

Việt Nam mình hay mưa nên có nhiều bài hát về mưa rất hay.  Mưa ướt át đường phố bẩn thỉu nhưng mưa ở Việt Nam ấm áp hơn ở đây.  Tưởng tượng giờ này ai mà lang thang ngoài phố sẽ rất là lạnh lẽo.  Đường về đêm đêm mưa rơi ướt bước chân em.  Bùn lầy không quên mang theo lối ngõ không tên.  Em bước chân qua thềm mưa vẫn rơi êm đềm đường về nhà em tối đen.

Mưa như thế này ngủ ngon đấy nhé.  Good night, the world.

Nhận xét về nhân vật trong Nửa Mặt Trời Vàng Phần 2

 

Tháng Giêng năm 1966, một nhóm sĩ quan trẻ người Igbo đảo chính cướp chính quyền. Tháng Bảy năm 1966, sĩ quan miền Bắc đảo chính lại, chọn Yakubu Gowon, một sĩ quan Công giáo của một bộ lạc nhỏ, lên làm lãnh tụ. Gowon dùng quân đội để cai trị. Người dân chống đối đòi trở lại chế độ dân sự. Cuộc bạo động kéo dài, có khoảng tám đến mười ngàn người Igbo bị giết; cả người miền Bắc sống ở các thành phố miền Đông Nam cũng bị sát hại. Tháng Giêng năm 1967, lãnh tụ của ba miền họp mặt ở Aburi ký hiệp ước liên bang nhưng người miền Bắc không đồng ý. Obafemi Awolowo, lãnh tụ của quân đội miền Tây Nam, tuyên bố nếu miền Đông Nam rút tên ra khỏi liên bang thì miền Tây Nam cũng rút lui. Chính phủ miền Đông Nam không chấp nhận Hiệp ước Aburi. Tháng Năm ngày 26, miền Đông Nam tuyên bố ly khai và ngày 30, Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, lãnh tụ lực lượng quân đội miền Đông Nam tuyên bố thành lập xứ Cộng hòa Biafra vì lý do người Hausa đã giết người Igbo. Nguyên do chính là vì nhiều mỏ dầu được khám phá ở khu vực miền Nam; trong khi sự phồn thịnh của nền kinh tế Nigeria chủ yếu dựa vào việc khai thác dầu. 

Thoạt tiên Lực lượng Quân sự Liên bang xem đây là một cuộc nổi loạn nhỏ, chỉ cần lực lượng cảnh sát là có thể tái hồi trật tự nhưng Biafra đã đánh lui lực lượng cảnh sát. Tuy nhiên chỉ vài tháng sau, lực lượng quân sự của liên bang đã đánh chiếm lại phần lớn lãnh thổ và vào năm 1968, Biafra chỉ còn lại một phần mười của lực lượng ban đầu. Tháng Chín năm 1968, quân đội Biafra bị kiệt lực vì thiếu vũ khí. Tháng Sáu năm 1969, chính quyền Nigeria bắt đầu phong tỏa thuốc men và lương thực. Tháng Mười năm 1969, Ojukwu kêu gọi sự hỗ trợ của Liên Hiệp Quốc để ngưng chiến. Chính quyền liên bang Nigeria kêu gọi Biafra đầu hàng. Tháng Mười hai, quân đội liên bang cắt Biafra thành hai mảnh. Ojukwu chạy sang Ivory Coast giao quyền lãnh đạo cho Philip Effiong. Tháng Giêng năm 1970, Effiong đầu hàng. Con số người chết vì nạn đói lên đến hơn một triệu. 

Chiến tranh và những nỗi buồn do chiến tranh gây ra như chết chóc, tàn phá và đói kém, ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có những điểm giống nhau. Người dân sống trong chiến tranh là người dân bất hạnh. Qua quyển sách này độc giả sẽ nhìn thấy nỗi bất hạnh của người dân sống trong vùng đất đòi độc lập và tự trị Biafra và tôi nghĩ độc giả có lúc sẽ đặt quyển sách xuống, thở dài, đôi khi lau giọt nước trào ra nơi khóe mắt khi liên tưởng đến những đau khổ và sự đối diện với cái chết hằng ngày của người Việt Nam. Chiến tranh là một đề tài rất rộng lớn mà tôi không hiểu biết đủ; lạm bàn có thể gây ngộ nhận. Với vai trò của một người dịch, sau vài tháng đọc từng lời từng chữ của quyển sách, tôi cảm thấy rất gần gũi và yêu mến các nhân vật mà tôi tin là sau khi đọc xong cuốn tiểu thuyết này, bạn cũng sẽ yêu mến họ.  

 

Nhận xét về nhân vật trong Nửa Mặt Trời Vàng Phần 1

Đây là một quyển sách phong phú về lịch sử lấy chiến tranh Biafra làm bối cảnh và bao gồm vài chủ đề có thể được phân tích. Chúng ta có thể đọc quyển sách này qua chủ đề kỳ thị sắc tộc, tôn giáo, giai cấp trong một quốc gia hay có thể nhìn qua một lăng kính đơn giản hơn, đó là cuộc đời và chuyện tình của hai chị em song sinh trong thời điểm chiến tranh. Tuy nhiên đối với tôi, một độc giả Việt Nam, thì điểm quan trọng nhất trong Nửa Mặt Trời Vàng chính là cuộc nội chiến Biafra có nhiều điểm tương đồng với chiến tranh Việt Nam. Một trong những điểm tương đồng này là, tuy là nội chiến nhưng lại có một hay vài cường quốc “giật dây” phía sau. Cũng giống như chính quyền Pháp đã chia Việt Nam thành ba miền và áp dụng chính sách chia để trị, chính quyền Anh đã chia Nigeria thành ba miền và lợi dụng sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, tôn giáo, sắc tộc để chia rẽ nội bộ Nigeria. Để bạn đọc tiện theo dõi cốt truyện lồng vào bối cảnh lịch sử chiến tranh Biafra , tôi xin giới thiệu sơ lược lịch sử hình thành cuộc nội chiến này.

Vào năm 1885 sau cuộc chiến tranh với Napoleon, đế quốc Anh bành trướng sang châu Phi. Năm 1901, Nigeria chính thức nằm dưới sự bảo hộ của Anh. Con sông Niger chảy từ miền Tây Bắc của Nigeria gặp sông Benue chảy về hướng Đông Nam tạo thành hình chữ Y chảy dọc xuống miền Nam , chia Nigeria thành ba miền. Miền Bắc của Nigeria có diện tích lớn nhất và dân số đông nhất, đa số là người Hausa-Fulani và theo tôn giáo Muslim. Người dân vùng này sinh sống bằng cách khai thác quặng mỏ và buôn bán. Họ tuân phục các vị tiểu vương Hồi giáo gọi là Emir. Các Emir là lãnh tụ cả về tôn giáo lẫn chính trị và áp dụng chế độ chuyên chế. Họ sống cô lập, hạn chế tiếp xúc với ngoại quốc để chống sự xâm nhập của Thiên Chúa giáo. Tước vị và của cải được lưu truyền từ đời cha qua đời con. Càng về sau miền Bắc của Nigeria càng trở nên cô lập hơn, dân nghèo khó ít học hơn. Phía Tây Nam của Nigeria , đa số là người Yoruba sinh sống. Chế độ chính trị của họ cũng gần giống như chế độ của người Hausa ở miền Bắc; họ tuân phục những vị tiểu vương Oba nhưng chế độ này ít chuyên chế hơn. Họ có thể thăng tiến trong xã hội nhờ tài nghệ hay của cải. Sự giàu có hay chức vị không bị bắt buộc phải theo hệ thống cha truyền con nối. Người Igbo sống ở vùng Đông Nam bao gồm khoảng hơn 600 bộ lạc độc lập, tự trị, và theo chế độ dân chủ. Mọi chuyện quan trọng đều được mang ra thảo luận và bình bầu ở sân làng. Người dân Igbo có quyền tham gia ý kiến vào những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh tồn của chính họ và của bộ lạc. Anh quốc áp dụng chính sách chia để trị, lợi dụng sự khác biệt về phong tục, ngôn ngữ và sự tự hào của ba miền để gây chia rẽ nội bộ. Các tiểu vương Emir nộp thuế cho chính quyền Anh để được bảo vệ chống sự xâm nhập của Thiên Chúa giáo. Vì thế các nhà truyền giáo hoạt động ở khu vực phía Nam của Nigeria . Dân Igbo và Yoruba tiếp cận với nền văn hóa mới của chính quyền bảo hộ Anh. Họ cho con đi học các trường đại học ở nước ngoài nhiều hơn và khuếch trương các hải cảng để giao dịch thương mại. Người Igbo ở vùng Đông Nam trở nên giàu có, thịnh vượng và hấp thụ văn hóa Tây phương. Người ta khám phá ra những mỏ dầu lớn ở khu vực sông Niger . Vào những năm 40 và 50, người Igbo và Yoruba là những lực lượng tiên phong giành quyền độc lập cho Nigeria . Năm 1960, người Anh trao trả quyền độc lập cho Nigeria . Họ chủ trương thống nhất quốc gia và chia làm các tiểu bang để quản trị. Người miền Bắc của Nigeria e ngại rằng dân Igbo sẽ chiếm thế thượng phong trong việc điều hành chính quyền vì họ có nền học vấn tân tiến, có khuynh hướng cởi mở với Công giáo và Tây phương, do đó cương quyết tiếp tục chia Nigeria làm ba miền như trước. Năm 1965, có một cuộc nổi loạn, khoảng 30.000 người Igbo bị giết và cả triệu người phải chạy loạn.  

Còn tiếp

 

Trái Thông

trái thông

Hôm thứ Tư vừa qua, giờ ăn trưa tôi nhảy vội lên xe điện ngầm đến công viên Branch Brook cách cơ quan làm việc khoảng 15 phút.  Công viên Branch Brook là một công viên rất rộng ở ngay trong thành phố Newark tiểu bang New Jersey, nổi tiếng là có 4000 cây anh đào Nhật Bản, mùa xuân hoa nở trắng và hồng rợp trời.  Cạnh công viên Branch Brook là ngôi giáo đường cổ cứ đến mùa Phục sinh là có trình diễn nhạc cho công chúng nghe vào lúc 12 giờ trưa.  Tôi vốn thích nghe nhạc kể cả thánh ca và đàn organ.  Đi ngang công viên Branch Brook thấy có mấy cây thông tuy thấp nhưng có rất nhiều trái có vẻ lạ.  Trái thông ở trên cây rất lâu rụng và thường thấy trái ở trên ngọn cao hơn là ở những cành thấp không hiểu vì sao.

Ngày xưa còn bé đi học tiểu học trước cửa trường thường hay có những người bán rong.  Người ta thường hay bán những tấm thiệp có hình giáng sinh vẽ những trái thông có dát kim tuyến lóng lánh rất đẹp.  Ở Sài Gòn thời bấy giờ trái thông và giáng sinh là biểu tượng của những xứ sở xa vời vợi như chỉ có trong chuyện thần tiên phiêu lưu.  Tôi là con bé quê mùa đứng đó nhìn hình trái thông mà không dám mơ ước những nơi xa lạ.

Từ thưở ấy tôi đâm ra yêu thích trái thông.  Có nhiều người tôi quen cho rằng trái thông trông xấu xí kỳ cục nhưng tôi yêu hình dáng và mùi thơm của nó.  Mỗi lần có dịp đi ngang thấy cây thông có trái bao giờ tôi cũng đứng lại để chiêm ngưỡng.  Tôi nghĩ có lúc nào rỗi tôi sẽ đi nhặt trái thông đem về vẽ và trang trí.  Trái thông bây giờ lại là chuyến xe chở tôi về miền ký ức nơi trước cửa trường tiểu học có con bé nghèo nhà quê với nhiều mơ ước được làm một cuộc viễn du.

One afternoon of springtime


001
 003

027 012 011
009 008 005
007 019 017 004 (2)

Last Wednesday, lunch time, I hopped on subway train headed to Branch Brook park.  I wanted to go to the Basilica Sacred Heart of Newark which was two blocks from the park to listen to the church’s music given to the public only on Wednesday.  Walking at the rim of the park I noticed that a few pine trees were very short as if they were very young however they had a lot of pine cones on their tops.  I had noticed that pine cones were clustering more on the tree’s top but I did not know the reasons.  Cones can stay on the tree for a very long time.  Perhaps there are people collect pine cones to sell?  Or maybe because cones on the lower parts of the tree fell first because they were older?

When I was little and lived in Vietnam, outside of my elementary school sometimes I saw peddlers selling cards.   The peddlers spread the cards on a small plastic sheet.  I often stood there admiring the cards.  Most of them were Christmas cards with some drawings, sketches, or photographs of cardinal birds, poinsettas, Christmas socks, English stone houses, and pine cones.  On the drawings and sketches there was a brush stroke of gold or silver glittering paint or glue to make them sparkling.  When my older brother gave me some pocket money I boutght a card, not to give it to any body but just to keep it and watch it.

Since then, I always like the look of pine cones.  When my relatives see me taking pictures of pine cones, they think I am silly.  They say pine cones look freaky.  In every walk in my life, I always slow down to view the pine cones if I happen to pass by them although I do not feel I need to buy them or collect them.  Sometimes I want to collect a few pine cones and paint them, decorate them, make them look pretty and photograph them.  They smell pretty when they are fresh too.

When I was little, pine cones were the images of a far away place and a promise of an adventure into some unknown culture and climate.  Now pine cones indeed bring me back to my childhood when I was a little poor kid standing at the peddler’s stall with a dream to wander.

 

Mùa Xuân

mùa xuân redbuds

Ở đây trời đang xuân.  Bỗng dưng có vài ngày thật nóng như thể mùa hè đến sớm làm tất cả các hoa chỉ nở lúc đầu xuân rụi tàn thật nhanh chóng.  Sau mùa đông dài đăng đẳng mùa xuân bao giờ cũng đẹp.  Cỏ lên xanh và cỏ dại nở ít nhất là ba loại hoa trắng, tím của pensée, và vàng của dandelions.  Loại hoa của cỏ dại có màu trắng nhỏ li ti đôi khi trắng cả một khoảng sân.

Vì nóng bất thường các hoa anh đào tàn hết nhưng loại hoa red bud lại nở rộ.  Hoa này có tên red bud nhưng lại màu hồng và ngã sang màu tím nhạt.  Chung quanh nhà tôi loại cây mọc dại này nở ít nhất cũng cả chục cây nhưng mỏng manh nhỏ nhắn.  Đi ngang công viên Branch Brook thấy một cây red bud cổ thụ gốc cây to hơn vòng tay của tôi nở li ti chi chít trên cành.  Chụp một tấm để các bạn xem nhé.

Thế mà đã bắt đầu tháng Năm.  Rồi dập dìu mùa xuân chim én về.