Vài dòng về uất kim hương

Tulip hay uất kim hương được ca ngợi lần đầu tiên từ những dòng thơ của Hafis (1327 – 90) nhà thơ lớn xứ Ba Tư. “Hãy nhìn những đóa uất kim hương, đầy đặn như đôi má của những nàng thiếu nữ, vươn lên giống như những cái cốc đầy màu sắc mời mọc người ta nâng lên môi nhấp từng ngụm rượu.”

Uất kim hương được xem như lời tỏ tình. Truyện xưa kể rằng hoa sinh ra đời bởi một giọt máu: “Chỉ mới đầu mùa xuân, uất kim hương đã nâng lên cái cốc màu đỏ của nó khi Ferhad chết vì tình yêu của Schirin, nhuộm đỏ cả sa mạc với những giọt nước mắt rơi từ trái tim chàng.”

Uất kim hương mọc thẳng, hướng lên trời và được xem là loài hoa của mặt trời. Hoa quay theo hướng mặt trời và khép cánh lại vào lúc hoàng hôn. Uất kim hương không được nhắc đến trong huyền thoại, luôn luôn bị xem là tượng trưng cho vật chất xa hoa của trần thế. Khi gia nhập vào Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ trong một thời gian ngắn, đã trở nên loại hoa đắt giá nhất trong các loại hoa. Các nhà sultan của Thổ Nhĩ Kỳ, vào thời Osman, đã chọn uất kim hương làm huy hiệu của triều đình. Thế kỷ thứ mười tám, khi lòng ngưỡng mộ hoa uất kim hương ở điểm cao tột độ; lễ hội uất kim hương được tổ chức trong vườn thượng uyển của các vị sultan. Hoa có nhiều loại, được đặt cho những cái tên rất kêu, như “Giấc mơ hạnh phúc”, “Bí mật vĩnh cữu” và “Thần dược tình yêu”.

Loại hoa này được mang đến Vienna (Áo) vào năm 1554 với Ghiselin de Busbeqc. đại sứ Áo vào triều đình Süleyman và vào thời gian này hoa uất kim hương được gọi là tulip. Đại sứ Busbeqc tưởng tên gọi của hoa bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là “tülbend”, nhầm với cái hoa được gắn trên khăn quấn trên đầu màu đỏ của người Thổ Nhĩ Kỳ. Thật ra loài hoa này có tên Ba Tư là “lalé”.

Giới thương gia và học giả là những người đầu tiên đã mang uất kim hương vào Netherlands từ sau năm 1593. Uất kim hương có giá trị (tiền bạc) đến độ người ta có thể đánh đổi nhà cao cửa rộng và những chuyến tàu chở đầy hàng hóa với vài ba củ rễ uất kim hương, xem chúng như là bằng chứng của sự giàu sang. Quan trọng đến độ “ülbend” được Rembrandt mang vào những bức tranh vẽ hoa và tĩnh vật. Khi quốc hội Hòa Lan ấn định giá của hoa uất kim hương vào năm 1637, thị trường uất kim hương bị sụp đổ và nhiều người bị tán gia bại sản. Chẳng ai ngạc nhiên khi uất kim hương trở thành biểu tượng chính của vanitas.

Định nghĩa của vanitas là một bức tranh tĩnh vật, loại tranh của người Hòa lan vào thế kỷ mười bảy, chứa đựng biểu tượng của cái chết hay một sự thay đổi lớn lao, nhắc nhở đến khía cạnh phù du của cuộc đời. Thế kỷ thứ mười bảy, trong tranh vẽ, hoa uất kim hương thường được đặt bên cạnh những cái xương sọ, bị xem là kiêu ngạo và phô trương, thô cứng và lạnh lùng. Loại hoa không có hương thơm này luôn luôn mang một vẻ xa cách. Không được nằm trong danh sách các loại hoa có huyền thoại, hoa cũng không là bạn của các nhà thơ. Thi sĩ không bao giờ mang uất kim hương vào trong đáy trái tim của họ. Tuy nhiên loài hoa “lalé” này đi vào trái tim của thường dân. Giới dân giả xem hoa uất kim hương là biểu tượng của mùa xuân và là biểu tượng của cuộc sống sau khi chết.

Sắp đến tháng Năm

Mỗi khi không muốn nghĩ đến tháng Tư, tôi nghĩ đến tháng Năm, đến May Day, “ngày ấy khi xuân ra đời, một ngày bình minh có lũ chim vui. Có lứa đôi yêu nhau rồi, một ngày tuổi mới đôi mươi. Nắm tay, cùng nói vui, những câu yêu thương…”

Những ngày ở Houston, mưa, ngập lụt. Đi đâu cũng bị cấm đường. Thành phố Houston rất rộng lớn, băng ngang thành phố từ đầu này sang đầu kia mất cả tiếng đồng hồ. Con đường bình thường đi chợ mất nửa tiếng, gặp ngập lụt cấm đường đi cả một tiếng rưỡi.

Ở Austin nắng chan hòa. Mới tháng Tư mà đã 88 độ F, cộng thêm hơi ẩm có cảm tưởng như 90 hay 92 độ. Về New Jersey trời vẫn còn xám xịt như mùa đông, nhiệt độ mới mấp mé bốn mươi. Lá cây đã bắt đầu xanh. Mấy cây đào đã rụng hoa và mọc lá chi chít. Dogwoods (sơn thù du) trắng và hồng nở rộ khắp nơi. Trưa hôm qua tôi đi bộ vòng quanh thành phố nơi tôi làm việc, thấy người ta trồng hoa tulips (uất kim hương) màu tím thật là xinh.

Ngày xuân thong thả

Hôm qua tôi xin nghỉ một ngày đưa ông Tám đi khám bệnh. Không có gì trầm trọng, chẳng qua là đến tuổi, hết khám cái này thì khám cái khác. Chúng ta đều hy vọng là chận đứng được những chứng bệnh, nếu có thể, không cho chúng trở nặng. Và thế là tôi được hưởng thụ một ngày, nhìn cây cỏ chung quanh.

Cây anh đào (cherry) trước nhà nở hoa trắng lấm tấm. Cây eastern redbud cũng ra nụ hoa tim tím hồng hồng lưa thưa. Năm 2012 cơn bão sandy làm ngã hai cây cherry, đây là loại cherry có trái ăn được. Nhờ vậy cây eastern redbud có ánh sáng để mọc lên cao hơn.

Đàn nai thường tụ lại ngủ sân sau nhà tôi, màu lông lẩn vào màu lá khô, khó nhìn thấy. Chỉ có con nai lông trắng là nhìn rõ rệt. Thấy mấy chú nai ăn lá non ngấu nghiến. Sống khó khăn thế mà chúng vẫn sinh sôi tràn lan.

Hoa lily the valley màu trắng nở thành chùm như những chuỗi ngọc trai. Tôi sợ không dám ngửi xem hoa có thơm không vì tôi bị dị ứng với đủ thứ. Cứ đến mùa là sụt sùi và ngứa ngáy mặt mũi vì phấn hoa. Buổi sáng uống một viên thuốc cầm cự với chứng dị ứng, thuốc làm tôi buồn ngủ. Buổi trưa ngủ một giấc dài thấy người tỉnh táo hơn.

Mấy hôm rày tôi được xem khá nhiều phim hay. The Spotlight, phim đưa ra ánh sáng vụ các vị giám mục xâm hại tình dục trẻ em ở Boston. Trumbo, một trong những nhà văn gia nhập đảng Cộng Sản Mỹ, bị giới làm phim ảnh đưa vào danh sách đen.

Khi tôi giới thiệu phim Trumbo với bà quản thủ thư viện, bà thấy tôi trả quyển The Revenant, tôi mượn ở thư viện nhưng trả lại vì biết là không có thì giờ để đọc (vì đang đọc The Big Short) bà hỏi tôi có xem phim này chưa.
“Chưa, tôi đang chờ chắc phải mấy tháng.”
“Phim đẹp tuyệt vời. Tôi chắc bà sẽ thích.”
“Vâng. Thảo nào anh tài tử Leo DiCaprio được giải Oscar.” Tôi nói.
“Bà đã xem the Danish girl chứ?”
“Cũng chưa, tôi đang ở trong danh sách chờ xem phim. Chắc cũng phải cả tháng nữa mới đến phiên tôi.”

Đến đây thì có một bà khách đến đứng sau lưng tôi chờ được phục vụ. Tôi tránh sang một bên nhưng chưa chịu ra về. Khi bà Pat, quản thủ thư viện, xong với bà khách, tôi hỏi bà hình như bà chưa nói hết ý mà muốn nói.
“Eddie Redmayne đóng vai này còn khó diễn hơn. Phim đẹp lắm.” Bà nhấn mạnh chữ beautiful, lập lại mấy lần. Tôi tạm dùng chữ đẹp, nhưng nghĩa của nó lại là rất hay, rất tuyệt, rất sâu sắc,… “Tôi nghĩ Redmayne xứng đáng đọat giải Oscar, dù anh kia cũng tài năng không kém.”
Tôi cám ơn bà chia sẻ ý nghĩ. Tôi nói tôi háo hức chờ xem phim. Và như có phép mầu, phim đến với tôi ngay ngày hôm sau. Tôi xem được cả hai cuốn phim The Danish Girl và The Big Short.

Bây giờ thì phải đi làm, chắc phải vài hôm nữa mới có thể nói chuyện phim. Chúc các bạn một ngày vui vẻ và cuối tuần nghỉ ngơi. Mùa xuân trời đẹp bạn có thể làm một chuyến đi chơi xa.

Tôi thì thèm đi chơi lắm rồi.

 

 

Hoa xuân

Buổi sáng đi làm ngồi trên xe lửa tôi nhìn thấy một hàng đào nở hoa trắng xóa ven đường phố và sát với đường xe lửa. Giờ ăn trưa tôi đi bộ đến chỗ ấy, khá xa nhưng vốn đi rừng đã quen tôi có thể đi liên tiếp ít nhất là bốn giờ đồng hồ, nên không ngại. Cũng trên đường này có một công viên nhỏ xíu, tôi gọi là công viên bỏ túi, có hoa anh đào rũ bắt đầu chúm chím nở. Vội đi làm nên chỉ đăng ảnh xem chơi. Đang tập dùng một tính chất của máy điện thoại Samsung gọi là near focus. Có một hai tấm tạm tạm. Nói gì thì nói, cũng cần có ống kính macro mới chụp ảnh hoa cho vừa mắt.

Ngồi cả buổi

Tôi ngồi cả buổi, không biết viết gì. Mùa xuân rồi đó, trời còn lạnh căm. Tôi thèm xách máy dạo rong. Mà trời vẫn xám màu đông mịt mùng.
Sáng nay nằm trong giường chưa muốn dậy, con mèo đánh thức tôi, lúc ấy tôi nghĩ đến mấy câu trong một bài hát. “Xuân đã mang thương nhớ trở về, lòng cô gái ở bến sông kia, cô hồi tưởng lại ba xuân trước, trên bến cùng ai đã hẹn thề.” Nếu bạn khám phá ra là tôi đổi vài chữ trong mấy câu hát kia thì bạn rất tinh mắt, và tôi xin lỗi.
forsythiaMùa xuân rồi đó, đường phố đầy màu sắc. Mấy cây hoa mộc lan nở xum xuê đã tàn rơi đầy mặt đất, nhưng đúng mùa đúng nhiệt độ hoa forsythia nở tràn lan sáng rực mỗi góc đường, góc phố, hè nhà, hàng rào trong sân. Chúng như những sợi tơ vàng của mặt trời vương vãi trên mặt đất.
cây hoa anh đào rũCòn bạn thì sao, nơi bạn ở có mùa xuân không? Hoa gì đang nở? Bạn có đang bị dị ứng, thở khò khè vì phấn hoa không? Nếu ai đó buộc bạn phải nói cái gì đó, viết cái gì đó về mùa xuân thì bạn sẽ nói gì? Con đường dẫn vào nhà tôi, có ít nhất là bốn nhà có cây anh đào rũ (weeping cherry blossoms). Loại hoa đào này màu hồng nhạt, gần tàn chuyển sang tím nhạt và khi sắp rơi còn lại màu trắng, dáng mềm mại rất đẹp. Cứ mỗi mùa xuân người Nhật có tục lệ “hanami” tổ chức tiệc picnic dưới cây anh đào. Họ chào đón sự vô thường, đến rồi đi của đất trời, nở rồi tàn của mùa hoa, sống rồi chết của đời người. Hoa đào hoa lê là bài thơ xuân của đất trời.

Matsuo Basho có nhiều bài hài cú mùa xuân rất hay, có bài cũng rất hóm.
From all these trees,
in the salads, the soup, everywhere,
cherry blossoms fall
Nhiều cây, nhiều hoa quá, nên khi hoa (anh đào) tàn, rơi theo gió bay vào sà lách, vào món ăn, tràn lan khắp mọi nơi. Yosa Buson, là họa sĩ nổi tiếng, ông bán tranh để nuôi thơ. Vì là họa sĩ nên thơ của ông cũng là một bức tranh rất đẹp, vẽ bằng chữ.
cây đào trắng trên đường vào công viên Branch BrookBy moonlight
The blossoming plum
is a tree in winter
Trong ánh trăng
Cây mai nở hoa trắng
như tuyết trên cây mùa đông

Nói về mùa xuân người ta thường hay nhớ câu thơ “Xuân du phương thảo địa” hay
Yên thảo như bích ti
Tần tang đê lục chi
Đang quân hoài qui nhật
Thị thiếp đoạn trường thì
Xuân Tứ của Lý Bạch nổi tiếng quá nên khó nhầm lẫn, còn bài thơ Tứ Thời Thi thường bị trao lầm cho nhiều nhà thơ khác. Bác Hien Nguyen trong một trang facebook có nói sau khi Bác tham khảo nhiều tài liệu biết là bài thơ của Uông Chu (đời Minh) .

Mùa xuân đi thăm miền cỏ thơm, xuân này bạn đi thăm nơi nào, hoa lá ra làm sao? Cỏ nước Yên có màu xanh bích. Dâu nước Tần có màu xanh lục. Còn bạn thì đang thương nhớ ai?

Còn tôi thì khi đi ngang những cây hoa nở xum xuê, ngửi thấy mùi thơm thoang thoảng tự hỏi không biết mùi thơm tỏa ra từ cây hoa nào. Và giọng hát Lệ Thu vẫn ngân nga trong đầu tôi với bài hát Đan Áo Mùa Xuân Từ mỗi lần hoa mai vàng trước ngõ là em thôi mong nhớ… Hôm qua hôm kia gì đó tôi thấy cả đàn chim én bay sà xuống bãi cỏ rồi bay vụt lên cây cao tôi lại nhớ và lang thang chim én mang sầu về cuối trời. Nhớ khơi khơi vậy thôi rồi mừng vì mình đang sống trong thanh bình không phải là ngưởi thiếu phụ ngồi đan áo mùa xuân mà cứ ngỡ là giấc mơ thanh bình.

Chuyến đi Houston tháng 4 năm 2012

Hoa bluebonnet có một sự tích khá dễ thương. Ngày xưa hạn hán kéo dài, người và súc vật đói khát, rất nhiều người chết. Có một cô bé thổ dân cha mẹ chết đói để cô bé lại sống cùng với bộ lạc. Shaman cầu mưa, nhưng không có kết quả, cô bé mang tặng thần linh con búp bê độc nhất của cô. Con búp bê có dắt lông chim nhuộm màu xanh thẫm ngã sang màu tím. Lòng thành của cô làm thần linh cảm động nên ban mưa cho loài người. Từ đó nơi cánh đồng có mọc lên một loại hoa màu xanh thẫm, dấu vết của món quà cô gái dâng tặng thần linh, hoa giống na ná cái mũ của các nhà đầu bếp người ta đặt tên là bluebonnet.