Dịch trong bóng tối

Trong những nhà văn viết tiểu luận thời bây giờ, tôi thích đọc Tim Parks. Có lẽ vì cách hành văn trong sáng của ông. Và có lẽ cũng vì chủ đề ông viết gần gũi và cần thiết. Hôm qua tôi đọc quyển tiểu luận của ông, đọc nhiều lần rồi, nhưng mỗi lần chỉ đọc hay đọc lại một bài. Thêm một điều làm tôi thích đọc ông là bài của ông viết thường ngắn. Tựa đề của bài là “Translating in the Dark,” dịch trong bóng tối là nghĩa đen. Dịch mà chưa hiểu tường tận nguyên tác, như người đi mò mẫm trong bóng tối, là nghĩa chính. Tôi hiểu như vậy.

Tim Parks kể lại câu chuyện, Robin Robertson trong lúc dịch thơ của Tomas Tranströmer, đã nhờ cô bạn gái người Thụy Điển, đọc từng câu thơ để ông nghe và nhận ra cái “tone” giọng điệu, nhịp điệu và âm nhạc của câu thơ để Robertson dịch, hay bắt chước âm điệu để câu thơ dịch có âm điệu của câu thơ bản chính.

Ai mà nhúng tay vào công việc dịch, nhất là dịch thơ, dù chỉ là dịch tài tử, cũng thấy rằng cái quan niệm mang âm điệu thơ của câu thơ nguyên tác sang âm điệu câu thơ của ngôn ngữ dịch (thí dụ như tiếng Thụy Điển sang tiếng Anh) là một chuyện khó thực hiện. Thật ra tôi có cả chục chữ tôi nghĩ đến thay vì cụm từ “khó thực hiện” nhưng không dám nói ra.

Tim Parks viết (tôi dịch tàm tạm):
“Hãy tưởng tượng, một người bạn cũng là thi sĩ ngỏ ý muốn dịch thơ của những tác giả danh tiếng (Eliot, Pound, Frost, Auden, … ) bạn mời họ đọc bản dịch thơ của những nhà thơ danh tiếng này bằng ngôn ngữ (thứ hai, ngôn ngữ phụ) của bạn chẳng hạn như tiếng Pháp, tiếng Đức, hay tiếng Spanish. Bạn có thể đọc thành tiếng The Four Quartets* từng câu thơ một, để ông bạn hay cô bạn nghe được cái trầm bổng của câu thơ. Nhưng liệu rằng người bạn dịch giả này, không biết rành ngôn ngữ của chúng ta (Anh ngữ, Pháp, hay Đức), có nghe ra cái âm nhạc của câu thơ mà chúng ta nghe khi chúng ta đọc thành tiếng câu thơ?

“One hears the language differently when one knows it.” – Tim Parks. “Where I am Reading From the Changing World of Books.”

Tôi vẫn còn suy nghĩ về cái tone của văn bản. Một người đọc một văn bản ngoại ngữ, cảm nhận được cái tone của văn bản. Liệu chính người này, đọc văn bản vào một lúc khác, có còn cảm nhận cái tone giống như cái tone đã cảm nhận trước đó hay không? Những người khác, đọc cùng một văn bản, có cảm nhận cái tone của tác giả giống nhau không?

Cũng trong bài này Tim Parks nêu ra câu hỏi, liệu khi dịch các tác phẩm ngoại ngữ sang Anh ngữ, người ta có đồng hóa ngôn ngữ hay không, có nghĩa là áp chế ngôn ngữ ngoại quốc biến nó thành giống như Anh ngữ hay không. (Hiểu đơn giản, Mỹ hóa cả Chinese food hay Vietnamese food cho vừa miệng người Mỹ).

 

Advertisements

6 thoughts on “Dịch trong bóng tối”

  1. Càng đọc bà, học hỏi được nhiều điều [mà nếu không gặp được ở đây thật uổng công sinh thành (cha mẹ) và dưỡng dục (xã hội)], càng cảm thấy chịu ơn bà quá nặng. Xin mạo muội gửi tạm một lời thành thật cảm ơn.

    Liked by 2 people

    1. Tôi xin lỗi đã mượn giọng của mấy văn thi sĩ thời Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh thế hệ 1920-1930, tưởng lịch sự mà hoá lệch hết sự tình, đọc lại chính tôi cũng ngượng. Xin thay thế bằng mấy lời cảm ơn đã được đọc những lời bổ ich. Chúc bà Tám mạnh giỏi, đọc nhiều, viết khoẻ.
      phuong9340

      Liked by 1 person

      1. Cám ơn anh/chị hay bạn. Mong nhận được lời bình của anh/chị hay bạn nhiều hơn. Tôi chỉ viết chơi nhưng có người đọc tôi mừng lắm.

        Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s