Dịch thuật – Dưới lằn đạn bắn lén

Translation underfire 1

Translation underfire 2

Translation underfire 3

Translation underfire 4

Tôi không phải là người làm việc chuyên môn với dịch thuật, nhưng tôi luôn luôn chú ý về chủ đề này. Thấy có bạn nhắc đến quyển sách của David Bellos, “Is That a Fish in Your Ear?” tôi tìm đọc. Càng đọc càng thấy thú vị vì quyển sách này đề cập đến nhiều điều tôi nghĩ đến nhưng ý tưởng chưa thành hình rõ ràng để tôi có thể vượt cơn lười mà viết cho đàng hoàng thành một bài tản mạn về dịch thuật. Đăng lên đây bốn trang về sự phê bình dịch thuật và dịch giả. Bạn nào siêng, và không sợ người ta chê là ỷ tài thì dịch đi.🙂

Khi người ta mắng mỏ, bắn bỏ, xé xác một số dịch giả tôi thầm nghĩ chắc chỉ có ở Việt Nam mới có chuyện như vậy. Té ra không phải vậy. Ở xứ khác cũng có.

Thường thường, như trong một bài hát của ban AVT ví von “như hai cô ca sĩ có khen nhau bao giờ.” Câu hát này chỉ có những người thuộc thế hệ tôi trở về trước ở miền Nam biết và nhớ. Người chung nghề, có lẽ vì tranh tài và đố kỵ ít khi khen nhau; tuy nhiên người ta cũng dè dặt ít khi chê nhau, hay khi chê cũng kín đáo rào đón trước sau. Bởi vì sở thích riêng về cái hay cái đẹp là chuyện cãi không bao giờ chấm dứt.

Người viết văn cũng ít khi chê nhau. Chẳng mấy khi nhà văn này dám đem văn của nhà văn khác ra mà sửa “cho hoàn hảo hơn,” ngoại trừ khi được chính khổ chủ yêu cầu. Thậm chí khi khổ chủ yêu cầu mà người được yêu cầu thành thật giúp thì cũng bị chửi cha như thường. Thí dụ như Hemingway gửi văn đến Stein và Fitzgerald nhờ đọc và góp ý kiến rồi sau đó cũng hằn học ghét bỏ hai “ân nhân” đã tận tình giúp đỡ sửa chữa văn của ông cho hoàn hảo hơn. Raymond Carver “nhờ” Gordon Lish “biên tập” mà trở thành nhà văn nổi tiếng. Carver luôn luôn bày tỏ lòng tri ân với Lish, nhưng vợ ông thì có vẻ cay cú. Tôi không chắc Carver nghe lời của Lish nếu ông ta không là một người nổi tiếng quyền thế nhiều móc nối trong giới xuất bản. Bạn đọc nên nhớ Carver là một nhà văn chưa nổi tiếng về văn thì đã nổi tiếng là nát rượu. Ở vị trí của Carver, làm theo lời Lish có lợi cho tương lai. Lish có giúp ích về mặt văn chương của Carver không, có thể có mà cũng có thể không. Nếu Carver đọc lại và tự sửa chữa có thể cũng đi đến cùng một kết quả.

Người ta nói hoài. Viết văn cũng như làm tình. Không ai có thể dạy người khác làm tình cả. Chỉ có người trong cuộc mới biết cảm giác và cảm xúc của họ được đánh thức như thế nào. Chỉ có một vài dịch giả tự cho mình ở vị trí thượng đỉnh mới dám dạy cho dịch giả khác một bài học, dịch làm sao cho hay hơn, cho hoàn hảo hơn.

 

12 thoughts on “Dịch thuật – Dưới lằn đạn bắn lén”

  1. “Viết văn cũng như làm tình. Không ai có thể dạy người khác làm tình cả. Chỉ có người trong cuộc mới biết cảm giác và cảm xúc của họ được đánh thức như thế nào.”

    Đoạn này hay quá cô Tám ơi😀

    Liked by 5 people

  2. Vậy là mấy thầy dạy dịch thuật không có tầm trong bài viết nầy của Bà Tám rồi🙂🙂 (giỡn thôi).
    Như ai biết dụng đố kỵ để thành công, có lẽ lời chê trách ví như cục đá mài.

    Liked by 1 person

  3. Một thời gian dài dịch giả Dương Tường bị ném đá tơi tả vì bản dịch Lolita. Vụ đó cháu nghĩ vượt ra ngoài ranh giới học thuật.

    Liked by 2 people

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s