Hạ Khúc của Antonio Vivaldi

Đây là ghi chú của tôi, viết để có lúc cần đọc lại.

Tôi đọc bài thơ của Thanh Tâm Tuyền trên blog này. Nhà thơ quá cố Thanh Tâm Tuyền viết để mừng sinh nhật (31-5-79) con gái của ông tên Th. Ông dặn đọc bài thơ này nên nghe lại đoạn chót của bản concerto Hạ khúc của Vivaldi, là một phần trong một bộ gồm có bốn tấu khúc được viết cho vĩ cầm có tên là The Four Seasons (Bốn Mùa) của Antonio Vivaldi. Bản đàn này là bản concerto danh tiếng nhất của Vivaldi.

Antonio Vivaldi (1678-1741) một trong những nhà soạn nhạc nổi tiếng nhất thời Baroque. Âm nhạc thời Baroque nói chung là âm nhạc cổ điển của Âu châu vào những năm 1600 đến 1750. Vivaldi viết rất nhiều nhạc. Charles de Brosse, nhà văn Pháp, năm 1739 đã nói rằng “Tôi nghe ông ấy khoác lác là ông sáng tác concerto còn nhanh hơn là những người chép lại nhạc khúc của ông .” Ngoài hơn 500 concerto ông còn viết một vài operas, nhiều bài thánh ca trong đó có ca khúc Gloria rất nổi tiếng, cùng với rất nhiều nhạc cho nhiều loại nhạc cụ.

Concerto là tác phẩm có thể được dùng để độc tấu, nhưng cũng có khi được viết cho nhiều nhạc cụ để trình diễn trong dàn nhạc. Một concerto thường có ba phần gọi là movement: nhanh, chậm, nhanh. Phần 1, nhanh, giới thiệu chủ đề của bản nhạc. Phần 2, chậm, bài độc tấu là phần chính diễn tả nội dung của bản nhạc. Phần cuối, nhanh kết thúc của bài nhạc và là sự kết hợp hài hòa của độc tấu và dàn nhạc (orchestra).

Bản nhạc The Four Seasons (Bốn Mùa) là một bộ bốn bài concerto, một phần của ba bộ ( bao gồm 12 concertos), được xuất bản ở Amsterdam năm 1725 với tựa đề Il cimento dell’armonia e dell’inventione (The Trial of Strength Between Harmony and Invention xin dịch đại khái là Sự Thử Nghiệm về Cường Lực Giữa Hài Hòa và Phát minh). Không giống như những bài concerto khác của Vivaldi, bốn bài concerto của Bốn Mùa được gọi là program music là một thể loại đặc biệt . Đính kèm với mỗi bài concerto là một bài sonnet, in trong quyển nhạc phần dành cho vĩ cầm, để minh họa cho bản đàn.  Sonnet là một loại thơ gồm 14 câu có 10 chữ mỗi câu (iambic pentameter) được dùng làm lời ca (lyrics). Mỗi bài sonnet minh họa một mùa.  Không ai biết chính xác tác giả của những bài sonnet này, tương truyền có thể chính Vivaldi là tác giả.

Bốn Mùa của Vivaldi bao gồm bốn concerto Xuân (Spring), Hạ (Summer), Thu (Autumn), và Đông (Winter). Những bài concerto này vẫn còn được yêu thích rất nhiều nhất là bài Xuân rất thịnh hành ở Pháp. Bốn Mùa được viết theo các nhịp điệu như sau:

Xuân, concerto số 1, E major – Allegro, Largo, và Allegro Pastorale.
Hạ, concerto số 2, G minor – Allegro non molto, Adagio e piano – Presto e forte, Presto.
Thu, concerto số 3, F major – Allegro, Adagio molto, Allegro
Đông, concerto số 4, F minor – Allegro non molto, Largo, allegro

allegro: nhanh và sôi nổi (120 – 168 bpm)
largo: rất chậm (40 – 60 bpm)
pastorale: dùng để chỉ âm nhạc có sắc thái miêu tả đồng cỏ, thiên nhiên, trong âm nhạc baroque đây là movement để chỉ nhịp 6/8 hay 12/8 metres.
Adagio: chậm, khoan thai, duyên dáng
presto: rất nhanh
molto: rất nhiều
non molto: không nhiều lắm
bpm – bar per minute đơn vị đo nhịp điệu nhanh chậm trong âm nhạc

Bài Hạ Khúc miêu tả mặt trời đang chói rọi trên cánh đồng và trên những người nông dân. Có một cơn bão đang bắt đầu về, rồi một cơn mưa đá dữ dội rơi xuống cùng nhịp điệu với bài độc tấu vĩ cầm và của dàn nhạc.

Sau đây là cái link có cả bốn concerto của Bốn Mùa để bạn đọc vào nghe nếu bạn thích nhạc cổ điển.  Nếu không có thì giờ bạn có thể nghe chỉ mỗi đoạn chót của concerto Hạ Khúc theo nhịp Presto. Ở phần đầu của Hạ khúc tôi tưởng tượng đến cái nóng của mùa hè, có tiếng chim đối đáp với nhau, gió nhẹ, mùi berry, nước chanh, dưa hấu. Và đoạn thơ của Thanh Tâm Tuyền.

Mùa hạ. Mùa hạ đó. Mùa ửng cỏ mướt. Như sóng dồ, biển gió động, thong rừng nô nức. Muốn bay biến. Nắng đùa nhẩy, tuông nhầu, luông tuồng, từ núi thẫm rủ xuống vực lục diệp rối bời. Trong vườn tược rậm rịt lối, lúc trưa bằn bặt như sẽ chẳng khi nào thức dậy giứa ráo riết gió nắng, chĩu rớt quả chin. Ô, trái quả ngậm nồng cay hương lửa tinh mật.

Phần giữa rất chậm, mây đen tụ về trời tối sầm, gió chuyển mình.  

Còn ở phần chót thì người nghe có thể nhìn thấy cơn bão rơi sầm sập qua những hình ảnh trong bài thơ của Thanh Tâm Tuyền.

Cuối tháng năm chiều thất tán quay cuồng. Mưa trắng trời ngập phố xá. Hư ảo cây cối vật vã. Gió trở giọng không ngớt gọi lồng lộng; từng chặp thốc quật xàm xở khiếp đảm, từng chặp quẫn bách lao đao như thần trí bị vô hồi truy nã. Rồi cũng nguôi ngoai mưa. Đêm đến sâu hoắm như thạch động trong điệu ru riêng lẻ cùng cực tiếng gió lẫn trốn.

Tôi cảm nhận cơn bão cuồng nộ ào ạt nhưng không bi thảm trong bản đàn và trong thơ của tác giả Thanh Tâm Tuyền.

Bài viết này là tổng hợp những điều tôi đọc trên Wikipedia cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt. Ngoài ra tôi cũng dùng một quyển sách để tham khảo. Quyển sách ấy là Eyewitness Companions Classical Music do John Burrows soạn thảo và biên tập.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s