Bàn thêm một chút về quyển Người Đọc

Thư gửi anh NND – Bàn thêm một chút về quyển Người Đọc của Bernhard Schlink

Thưa anh,

Cám ơn anh đã góp ý góp lời.  Bài viết của anh làm tôi cảm động vì hai lẽ:  anh đọc quyển sách với nhiều cảm xúc và anh đã nhín thì giờ để góp ý, bằng bài viết rất chu đáo và đầy chân tình, với một cây viết vô danh.

Bài viết của anh mở ra vài điểm thú vị, vì anh đã không ngại chia sẻ ý nghĩ với tôi nên tôi xin phép bàn thêm vài điều chung quanh quyển sách Người Đọc.

Tôi đọc quyển này đã lâu nhưng ngần ngại không dám viết bài điểm sách, một phần vì tôi đọc bản tiếng Anh, tôi ngại cái tam sao thất bổn của một người Việt viết về quyển sách Đức đọc bằng tiếng Anh.  Ngay cả khi nhận xét về văn phong giản dị của ông Schlink tôi đã phân vân không biết có phải đây là văn phong của dịch giả.  Tôi cũng biết Da Màu có nhiều người cộng tác ở khắp nơi dĩ nhiên trong đó có Đức nên rất lo là mình làm chuyện múa rìu qua mắt thợ.  Tuy nhiên tôi xem đây là cơ hội để mình vừa học vừa chơi.  Vì anh đã đọc văn bản bằng tiếng Đức, anh nhận xét văn phong của tác giả như thế nào?  Tôi hỏi thế để thử tưởng tượng sự khác biệt của bản dịch và bản gốc dù tôi đã nghe các nhà phê bình khen ngợi bản dịch rất gần với bản gốc.

Cũng như bao quyển sách hay khác, mỗi người đọc sẽ rút ra những kinh nghiệm khác nhau.  Anh thật là nhà văn có rung cảm dồi dào.  Anh nêu ra bốn thí dụ làm anh xúc động mạnh về tình cảm nhưng chỉ một thí dụ về lý trí.  Anh cũng không ngần ngại thú nhận là anh ứa nước mắt khi đọc, thật là gan dạ, anh không sợ bị chê là “mít ướt”.  Đối với tôi đây là điểm thú vị.  Bởi vì là phụ nữ, khi cố gắng trình bày về những điểm hay về một quyển sách tôi thường giới hạn việc phát biểu những cảm xúc tôi có khi đọc.  Tôi cũng rất ngại ngần khi nhấn mạnh đến khía cạnh tình yêu.  Bởi vì tôi sợ bị chê là đàn bà chỉ có biết yêu và mau nước mắt.  Cám ơn anh đã không ngại khi nói đến những rung động mạnh của anh, về sau tôi sẽ mạnh dạn nói về những cảm xúc tôi nhận thấy khi tôi đọc một quyển sách hay.

Tôi cũng rất thích những đoạn anh trích dẫn. Cái hình ảnh Hana đứng tần ngần trước thư viện của người bố nhìn những quyển sách triết học thần học bìa bọc da thật rõ nét trong óc tôi và nó làm tôi có cảm tưởng nếu nàng đừng tự tử và viết lại cuộc đời nàng có lẽ quyển sách đó sẽ là Best Seller.  Người Đọc tuy cũng tạo trong tôi nhiều cảm xúc, nhưng những chọn lựa của lương tâm và đạo đức trong quyển sách lại ám ảnh tôi mạnh hơn.

Ở cái đoạn làm anh xúc động nhất, nhân vật tôi (Michael Berg) vào phòng của Hana, nơi giam giữ nàng 18 năm, và nơi nàng treo cổ kết thúc cuộc đời của nàng (đến bây giờ tôi vẫn thắc mắc vì sao nàng tự tử), chàng ngồi xuống mé giường khóc nức nở. Vị quản tù gặn hỏi liên hệ của hai người, chàng nhất quyết không khai làm cho tôi có cảm tưởng đây là một khối tình mang xuống tuyền đài không tan.  Anh nhắc đến chương này làm tôi liên tưởng đến một chương sau đó.  Đây là một chương ngắn ít ai để ý tuy nhiên nó đeo đuổi tôi bắt tôi suy nghĩ mãi.  Khi chàng mang 7000 mác, cùng với cái hộp thiếc đựng tiền lẻ đến New York gặp người phụ nữ Do Thái, một trong hai người còn sống sót và đã viết quyển hồi ký dẫn đến việc đưa Hana ra tòa án, người phụ nữ Do Thái này chỉ hỏi bâng quơ một câu về liên hệ giữa hai người, thế mà Michael lại khai thật liên hệ của hai người.  Cái thành thật này tạo cơ hội cho người phụ nữ Do Thái cạnh khóe, dè bĩu, kết án Hana thêm một lần nữa.  Bà ta cho rằng vì kém đạo đức Hana đã phá hủy cuộc sống tình cảm của cậu thiếu niên mới lớn và vì thế đưa đến chỗ phá hủy hôn nhân của chàng.  Về điểm phá hủy tâm hồn của một thiếu niên, tôi nghĩ, đặt một người đàn ông trưởng thành vào vị trí của cậu bé, đọc sách, tắm nước nóng, làm tình, dù đó là một người hai mươi lăm, ba mươi lăm, hay sáu mươi lăm, hậu quả sẽ như nhau.  Tất cả đều sẽ rơi vào tình yêu (làm như thể tình yêu là một cái hố sâu thăm thẳm vậy) vì ai có thể cưỡng lại một hạnh phúc tuyệt với như thế.  Nếu người đàn ông đó bảy mươi lăm hay tám mươi lăm hậu quả sẽ khốc liệt hơn, ai không tin thì xin đọc quyển Hồi ký của những cô điếm buồn của Marquez để so sánh với tình yêu của một ông già chín mươi tuổi.

Có hai điều trong chương này làm tôi suy nghĩ.  Một, đây có phải là sự phản bội của Michael như nhiều nhà phê bình đã kết luận?  Hai, có nên trách người phụ nữ Do Thái đã không tha thứ cho Hana?

Một, tôi tự trả lời là Michael không phản bội Hana.  Bằng cách thú nhận liên hệ với Hana, chàng đã thú nhận là mình có yêu Hana, vì yêu nên không còn lẫn tránh chối bỏ quan hệ, vì yêu nên chấp nhận cùng hứng chịu hậu quả từ những lỗi lầm của nàng.  Anh đã minh oan cho Hana bằng cách nói với người phụ nữ Do Thái là nàng mù chữ.  Bà ta sẽ nhận ra sau khi có thì giờ suy nghĩ kỹ hơn.  Rằng tuy Hana có tội nhưng không trầm trọng như người ta đã kết tội nàng.

Hai, rõ ràng khi viết chúc thư muốn dâng hết tài sản (dù ít ỏi) của mình để phục vụ cộng đồng Do Thái, Hana đi tìm sự tha thứ.  Người phụ nữ Do Thái từ khi ở phiên tòa cho đến khi gặp Michael ở New York luôn giữ thái độ không tha thứ. Ở cương vị độc giả và khán giả (khi xem phim) tôi có ác cảm với nhân vật này, tuy nhiên càng suy nghĩ tôi càng thấy đây là một thái độ bình thường hiển nhiên.  Có vài học giả đã buộc tội Bernhard Schlink rằng khi ông viết chương này dụng ý của ông là sáng tạo một biểu tượng của sự tha thứ cho hành động diệt chủng dân tộc Do Thái.  Bernhard Schlink nhiều lần giải thích ông không đi tìm sự tha thứ.  Ông nhấn mạnh người ta có thể tha thứ nếu bị đánh đau, nhưng người bị giết thì không thể tha thứ.  Thường thường những người kêu gọi tha thứ hay hòa giải là những người không bị đau đớn, đày ải, hay giết hại.  Cái đau của cá nhân thường là cái đau lớn nhất trong đời và không thể nào quên. Sự không thể tha thứ là một khổ nạn chung của nhân loại.

“Đến bao giờ, Việt nam của chúng ta có được một tác phẩm tương tự thế?”  Tôi xin được phép xem câu hỏi này là một câu tự hỏi cho giới yêu văn chương. Một mơ ước to lớn và thầm lặng.  Tôi không có câu trả lời chắc chắn, họa chăng là, khi nào Việt Nam của chúng ta hội đủ ba điều kiện thiên thời, địa lợi, và nhân hòa. Tôi luôn luôn tin là từ xương máu của dân tộc Việt Nam sẽ mọc lên nhiều hoa quý.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s