Bá Nha mất Tử Kỳ

Ngày hôm nay lại mất điện.  Tôi được cho về lúc 1:30 giờ chiều.  Hơn nửa tiếng ngồi chờ xe lửa tôi đọc quyển Newsweek.  Thấy tựa đề The Reluctant Poet Laureate (Thi Hào Bất Đắc Dĩ ).  Thấy tấm hình một người già cắt tóc ngắn.  Thấy cái tên quen quen mà không nhớ ra.  Mãi một hồi chợt nhận ra đây là nữ thi sĩ Kay Ryan.  Bà cắt tóc ngắn quá làm tôi cứ ngỡ là đàn ông.  Ryan là thi hào vinh danh của Mỹ năm ngoái và năm nay.  Tôi vốn không có kiến thức về thơ, thỉnh thoảng đọc nhưng phải cố gắng lắm mới hiểu đại khái một bài thơ vì thế tôi không có ý định viết bài về bà.  Tôi nghĩ khó mà tìm ra một điểm liên hệ của một nữ thi hào đồng tính luyến ái Mỹ, với độc giả Việt Nam, như tôi chẳng hạn.  Tuy nhiên đọc hết bài báo viết về bà tôi thấy cảm động.

Người bạn đời của bà Kay Ryan là bà Carol Adair mới qua đời hồi tháng Giêng.  Bà Adair là người khuyến khích động viên bà Ryan từ lúc bà mới bắt đầu làm thơ và không ai nhận in thơ của bà.  Tính của bà Ryan rất khép kín và hay lẩn tránh mọi người và điều này là điều rất mâu thuẫn cho những ai muốn thành nhà thơ hay nhà văn bởi vì một nhu cầu rất căn bản là người viết văn làm thơ bao giờ cũng cần có người đọc mình.  Sau đây là một đoạn ngắn tôi thích vì đã có lần nói chuyện với một người bạn lớn (thật ra phải nói là bậc thầy) văn nghệ về chuyện Bá Nha và Tử Kỳ.

“Sau nhiều năm lưỡng lự giữa cái muốn được người ta chú ý đến mình và muốn lẩn tránh mọi người – muốn viết nhưng lại chống chọi lại ước muốn của mình, muốn xuất bản nhưng lại sợ phải đương đầu với thế sự, muốn có nhiều độc giả hơn nhưng lại không muốn nhượng bộ thỏa thuận – bà không biết chắc chắn là mình có ham muốn thành công không.  Bây giờ số độc giả của bà đã có đông hơn, nhưng Adair đã qua đời – và Adair mới là người độc giả quan trọng.  Nói cho cùng thi ca chỉ cần có sự tha thiết quan tâm của hai người: người viết và người đọc.”

Và đây là bài thơ bà Ryan đã ai điếu người bạn đời của bà.  Độc giả lý tưởng không phải là cả thế giới, “không phải là những nhóm người rải rác,/không phải hằng tá người từ/ một miền duy nhất…”

Ideal Audience

Just
one free citizen –
may be not alive
now even – who
will know with
exquisite gloom
that only we two
ever found this room

Độc giả lý tưởng
chỉ là
một công dân tự do –
có thể không còn sống trên đời
ngay cả bây giờ – người
sẽ biết với
nỗi buồn đặc biệt sâu đậm
chỉ có hai chúng ta
đã tìm thấy căn phòng này.

Bài thơ làm tôi buồn.